Raport „Higiena cyfrowa i aktywność fizyczna młodzieży w Polsce”

Badania pokazują jasno: młodzież doskonale wie, że spędza zbyt dużo czasu przed ekranami. Ponad połowa nastolatków przyznaje, że korzysta z urządzeń częściej, niż by chciała, ale niewielu potrafi realnie ograniczyć ten czas. Krytyczne myślenie o treściach z internetu wciąż nie jest standardem - mimo że technologie i narzędzia oparte na AI stały się dla nich codziennością. Cyfrowy świat jest dla młodych naturalny, szybki i obecny praktycznie cały czas.

- Młodzi ludzie dorastają dziś w świecie pełnym możliwości, ale i nowych wyzwań - szczególnie cyfrowych. Ten raport powstał po to, by lepiej zrozumieć ich codzienność i wskazać obszary, w których potrzebują wsparcia. Wierzę, że takie badania pomogą stworzyć środowisko, w którym młodzież korzystać będzie z technologii w sposób mądry, świadomy i sprzyjający równowadze - mówi Dariusz Krysiak, Prezes Zarządu Fundacji ORLEN.

Wnioski są jasne: młodzi potrzebują wsparcia dorosłych: nauczycieli, opiekunów i rodziców, by wyrabiać zdrowe nawyki i uczyć się korzystania z technologii w sposób świadomy. Szkoła pozostaje głównym źródłem wiedzy o higienie cyfrowej, ale aż prosi się o to, by edukacja w tym zakresie była stałym elementem programu, niezależnie od etapu edukacji.

- Badania nad higieną cyfrową prowadzimy nieprzerwanie od 2022 roku, jednak w pierwszych latach skoncentrowani byliśmy na grupie osób dorosłych, którzy modelują zachowania dzieci i młodzieży. Jednocześnie przystępując do badań nad higieną cyfrową nastolatków, zależało nam na włączeniu w nie także aktywności fizycznej, której kosztem odbywa się często czas ekranowy. Interesowało nas czy istnieją korelacje pomiędzy aktywnością fizyczną a ekranową. Badanie dostarcza brakującej wiedzy na temat podejmowania przez młodzież zachowań chroniących. Dopiero teraz możemy mówić o pełnym obrazie tego pokolenia w kontekście przestrzeni cyfrowej – wyjaśnia Magdalena Bigaj, Prezeska Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa” i jedna z autorek badania.

Raport „Higiena cyfrowa i aktywność fizyczna młodzieży w Polsce” to ważny głos w rozmowie o dobrostanie młodego pokolenia. Pokazuje konkretne wyzwania, ale co równie ważne wskazuje kierunki działań, które mogą realnie wesprzeć młodzież w bezpiecznym, zdrowym i świadomym korzystaniu z technologii.

Kluczowe wyniki - higiena cyfrowa

• Większość nastolatków uważa, że spędza przed ekranami za dużo czasu: 61,5% nastolatków oceniło, że ich czas ekranowy jest zbyt długi.
• Większość nastolatków korzysta z ekranów codziennie i intensywnie w celach rekreacyjnych, komunikacyjnych oraz edukacyjno-informacyjnych: młodzież najbardziej intensywnie wykorzystywała ekrany do używania mediów społecznościowych (57,3%), komunikacji (53,9%) i oglądania wideo (53%).
• Posługiwanie się narzędziami wykorzystującymi sztuczną inteligencję to codzienność: blisko 69,4% nastolatków deklarowała, że korzysta z różnych narzędzi AI (odpowiedzi od „codziennie” po „prawie cały czas”).
• Młodzież spędza przed ekranami wiele godzin dziennie, a czas ten wydłuża się w weekendy: w dzień powszedni 25,8% nastolatków spędzało przed ekranem co najmniej 7 godzin dziennie, a w weekendy – 43,4%. Najczęściej deklarowany czas korzystania z ekranów w dni szkolne wynosił 4–5 godzin dziennie (29,7%), a w weekendy 5–6 godzin (25%) dziennie.
• Większość nastolatków słyszała o higienie cyfrowej, a głównym źródłem wiedzy jest szkoła: o pojęciu „higiena cyfrowa” słyszało 62,7% młodzieży, a głównym źródłem informacji na ten temat była szkoła (64,3%).
• Niewielu nastolatków regularnie stawia granice i kontroluje używanie urządzeń ekranowych: tylko 8,9% nastolatków ograniczało czas spędzany przed ekranem dla rozrywki.

Kluczowe wyniki - aktywność fizyczna

• Połowa nastolatków spełnia rekomendacje WHO dotyczące aktywności fizycznej: zalecany poziom umiarkowanej do intensywnej aktywności – średnio 60 minut w co najmniej 4 dniach w tygodniu – osiągnęło 50,7% nastolatków. Jednocześnie 30,3% podejmowało ją tylko w 1-2 dniach tygodniowo lub wcale. Taki sam odsetek nastolatków spełniał zalecany poziom intensywnej aktywności fizycznej – co najmniej 3 razy w tygodniu. 19,4% podejmowało ją bardzo rzadko lub wcale.
• Codzienna aktywność fizyczna młodzieży jest na ogół niska: blisko połowa badanych (49,6%) uzyskała niski wynik ogólny w skali PAQ-A. Co czwarty – bardzo niski. Wysoki poziom aktywności osiągnęło jedynie 2,8% nastolatków.
• Uczestnictwo w zorganizowanych zajęciach sportowych jest doświadczeniem mniejszości nastolatków: w zorganizowanych sportach drużynowych uczestniczyło 33,5% nastolatków, w indywidualnych – 25,2%. Większość młodzieży nie brała udziału w zorganizowanych zajęciach sportowych poza szkołą.
• Aktywność fizyczna jest istotnie powiązana z płcią oraz poziomem klasy/szkoły:   istotne różnice ze względu na płeć i poziom klasy/ szkoły wystąpiły we wszystkich analizowanych wskaźnikach aktywności fizycznej (poziom umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej – średnio 60 minut w co najmniej 4 dniach w tygodniu; poziom intensywnej aktywności fizycznej – co najmniej 3 razy w tygodniu; oraz wynik ogólny PAQ-A). Aktywność fizyczna była istotnie wyższa u chłopców niż u dziewcząt oraz u uczniów klas VII szkoły podstawowej niż u uczniów klas III szkoły ponadpodstawowej.

Kluczowe wyniki - aktywność fizyczna a higiena cyfrowa

• Im większa aktywność fizyczna młodzieży, tym korzystniejsze zachowania cyfrowe: wraz ze wzrostem poziomu aktywności fizycznej młodzieży częściej obserwowano korzystniejsze zachowania związane z higieną cyfrową. Bardzo niska aktywność fizyczna współwystępowała z częstszym występowaniem niekorzystnych wzorców korzystania z urządzeń ekranowych.
• Im słabsza kontrola korzystania z urządzeń ekranowych, tym niższa aktywność fizyczna: nastolatki uzyskujące niższe wyniki w obszarze „Stawianie granic i kontrola używania urządzeń ekranowych” częściej osiągały również niższy poziom aktywności fizycznej.
• Zależność między aktywnością fizyczną a higieną cyfrową występuje w różnych grupach młodzieży. Jest ona podobna niezależnie od płci i klasy, choć nieco silniejsza wśród dziewcząt oraz uczniów klas VII szkoły podstawowej